Bolesław IV Kędzierzawy


Lata życia ok. 1122-1173
Lata panowania 1146-1173
(6kB)(4kB)(6kB)
(4kB)(9kB)(4kB)
(6kB)(4kB)(6kB)
Bolesław Kędzierzawy był synem Bolesława Krzywoustego i Salomei z Bergu. Po wypędzeniu Władysława objął Kraków wraz z całą władzą zwierzchnią. Poza dzielnica senioralną podlegały mu bezpośrednio Mazowsze i ziemia łęczycka, a także Śląsk, opuszczony przez Władysława. Można przypuszczać, że niewielka była samodzielność Henryka, młodszego brata Bolesława, pana Sandomierszczyzny. Książę ten nie dążył do zdobycia władzy, w 1154 r. opuścił Polskę i udał się na pielgrzymkę do Jerozolimy. Większą niezależność przejawiał Mieszko, wyposażony w Wielkopolskę. Obaj bracia współpracowali ścisłe ze sobą. Po zatrzymaniu wojsk niemieckich na linii Odry w 1146 r, i po zapłaceniu okupu władza Bolesława zaczęła się stabilizować. Przyjęcie przez Konrada III kontrybucji było równoznaczne z uznaniem nowego porządku w Polsce. Uznał Bolesława także papież, przysyłając w 1147 r. do Polski legata Humbolda. Pozycję Bolesława wzmocnił sojusz zawarty w 1147 r. z Albrechtem Niedźwiedziem. Książę saski stał się rzecznikiem spraw polskich na terenie Cesarstwa. W zamian książęta polscy wzięli udział w saskiej wyprawie krzyżowej na Słowian połabskich w 1147 r. Polskie wojska prowadził Mieszko. Bolesław utrzymywał też dobre stosunki z książętami ruskimi, sam ożeniony był z Wierzchosławą, córką księcia nowogrodzkiego.
W roku 1157 uderzył na Polskę nowy władca Niemiec, Fryderyk Barbarossa, żądając przywrócenia Władysławowi tronu. Wojska niemieckie bez walki sforsowały Odrę i dotarły aż do Krzyszkowa pod Poznaniem. Tam Bolesław musiał złożyć hołd i zapłacić kontrybucję. Zmuszony został też do oddania swego najmłodszego brata, Kazimierza, na zakładnika. Zachował jednak władzę. Władysław zmarł w roku 1159 i odtąd Bolesław mógł, jako najstarszy z braci, rządzić Polską zgodnie z zasadami ustalonymi przez Krzywoustego. Mimo to nie zabrakło cesarzowi Fryderykowi pretekstów do ingerowania w wewnętrzne sprawy jego państwa. W 1163 r. zmusił Bolesława do oddania Śląska synom Władysława. Raz jeszcze problem śląski powrócił w 1172 r., gdy Kędzierzawy wmieszał się do walk między książętami śląskimi, pomagając tamtejszemu juniorowi wygnać starszego brata. Wywołało to ponowną wyprawę cesarską na Polskę, ponowne upokorzenie Bolesława i przywrócenie na Śląsku stanu poprzedniego. W 1166 r. spróbował Bolesław podporządkować sobie Prusów. Jednakże nieumiejętnie prowadzona wyprawa wpadła w zasadzkę i Polacy ponieśli ogromną klęskę. W bitwie poległ książę Henryk Sandomierski. Po śmierci dzielnica sandomierska uległa podziałowi. Większą jej część z Sandomierzem wziął sobie Kędzierzawy, część uzyskał Mieszko, Kazimierzowi przypadła niewielka dzielnica wiślicka.
Mimo że Bolesława osadzili na tronie możnowładcy, z którymi przez większość swego długiego panowania pozostawał w zgodzie, w 1172 r. został zawiązany przeciw niemu spisek. Na jego czele stanęli pierwsi spośród małopolskich panów, syn Piotra Włostowica, Świętosław, i Jaksa z Miechowa. Przyczyny spisku nie są znane. Możliwe, że nie podobała się mała skuteczność Bolesława jako wodza. W owych czasach cnoty rycerskie i umiejętność dowodzenia wojskiem należały do najbardziej cenionych zalet władcy. Spisek ten nie przekształcił się jednak w bunt.
Panowanie Bolesława przebiegało bez większych napięć wewnętrznych. Książę zapewne odpowiadał elicie politycznej kraju. Od połowy XII w. proces rozwoju ekonomicznego Polski uległ przyspieszeniu. Posiadacze dużych, lecz nie zagospodarowanych majątków, korzystając z trwającego już od końca XI w. przyrostu demograficznego, zaczęli w swych dobrach osadzać tzw. gości. Byli to chłopi, którzy w zamian za przydzielone im gospodarstwa mieli uiszczać powinności na rzecz właścicieli ziemi. Bolesław nie tylko nie przeszkadzał temu osadnictwu, ale nawet je ułatwiał, nie egzekwując zbyt rygorystycznie od nowych osadników obowiązków na rzecz państwa. Wiemy też, że poddanym kilku klasztorów zmniejszył należne mu powinności. Polityka ta prowadziła do zmniejszenia dochodów i zakresu władzy księcia, przyczyniając się zarazem do rozwoju kraju. Rozwój ekonomiczny potwierdzają liczne, jak na owe czasy, kamienne budowle, które powstały około połowy XII w. Wśród nich wymienić należy kościół klasztorny w Czerwińsku oraz kolegiatę w Tumie pod Łęczycą.
Bolesław Kędzierzawy zmarł w 1173 r. Pozostał po nim młody chorowity syn, Leszek, oraz córka, wydana za jednego z książąt ruskich.
Drukuj stronę