Leszek Czarny

Lata życia 1240-1288
Lata panowania ks. krakowski 1279-1288
(6kB)(4kB)(6kB)
(4kB)(9kB)(4kB)
(6kB)(4kB)(6kB)
Leszek Czarny był synem Kazimierza kujawsko-łęczyckiego, i Konstancji, córki Henryka Pobożnego, oraz wnukiem Konrada Mazowieckiego. Gdy w 1257 r. Kazimierz, po śmierci Konstancji, ożenił się ponownie, stosunki pomiędzy nim a synem ochłodły. Skłoniło to Leszka do szuknia kontaktów z przeciwnikami ojca, wśród nich przede wszystkim z Bolesławem Wstydliwym.
W 1260 r., wykorzystując trudna sytuację ojca, wymusił na nim Leszek wydzielenie sobie dzielnicy łęczyckiej, zamienionej później na sieradzką. Okazał się dobrym gospodarzem rządzonego przez siebie księstwa. Na terenie ziemi sieradzkiej lokował miasta na prawie niemieckim, popierał lokacje wsi, budował młyny. Jako książę sieradzki był wierny dawnym sjusznikom. Pozostając w obozie prowęgierskim, popadł w konflikt z książętami śląskimi. Dzięki konsekwentnej współpracy z Bolesławem Wstydliwym bezdzietny książę krakowski ustanowił Leszka swym następcą. W 1273 r., wykorzystując bunt rycerstwa kujawskiego przeciw panującemu tam własnemu bratu, Siemomysłowi, zajął Kujawy. Rządził nimi przez pięć lat, potem zwrócił je bratu. W działalności politycznej odnosił Leszek sukcesy, nie wiodło mu się w życiu rodzinnym. Jego żona, Gryfina, miała do niego pretensję o brak pożycia małżeńskiego. Istotnie, Leszek był impotentem. Leczył się nawet u najsłynniejszego ówczesnego lekarza polskiego, Mikołaja z Krakowa, niestety bezskutecznie. W 1271 r. doszło do rozwodu. Gdy jednak przed Leszkiem zaczęły się rysować lepsze perspektywy polityczne, Gryfina wróciła do niego. W 1279 r. umarł Bolesław Wstydliwy i Leszek objął po nim tron. Stał się teraz księciem krakowskim, sandomierskim i sieradzkim. Wśród polskich książąt dzielnicowych był władcą największego kompleksu ziem. Postępując zgodnie z zasadami wykształconymi już w Małopolsce, w każdym podległym mu księstwie zachował odrębną hierarchię urzędniczą. Model organizacyjny, jaki się wówczas tworzył, stał się wzorem dla przyszłego ustroju państwa. Już w 1280 r. uderzył na Małopolskę książę halicki Lew. Leszek błyskawicznie zebrał wojska, pod Goźlicami koło Sandomierza pokonał napastników, a następnie poprowadził wyprawę odwetową na Ruś.
Niemal jednocześnie pojawiły się konflikty wewntrzne. Leszek usiłował odebrać Sądecczyznę Kindze, wdowie po swym poprzedniku. Zagrożona w swych prawach księżna wysunęła pretensję do Biecza i Korczyna, natomiast w części swych sądeckich posiadłości utworzyła klasztor klarysek. Poparł Kingę biskup krakowski, Paweł z Przemankowa. Sprawa zakończyła się kompromisem. Leszek zgodził się na fundację klasztoru, uznał władztwo Kingi na Sądecczyżnie, przejął natomiast Biecz i Korczyn. Biskup krakowski oraz duża i wpływowa część możnych nie byli zadowoleni z rządów Leszka. Narastający konflikt doprowadził w 1282 r. do uwięzienia biskupa. Tym razem jednak książę poniósł porażkę. Po interwencji papieskiej musiał biskupa uwolnić, zobowiązał się też do wypłacenia mu odszkodowania.
W następnych latach odnosił Leszek sukcesy wojenne, a zarazem doświadczał kłopotów w polityce wewnętrznej. Ledwie w 1285 r. udało mu się odeprzeć atak Litwinów, wybuchł przeciwko niemu bunt w Małopolsce. Na czele buntowników stali najwyżsi dostonicy, po strome księcia opowiedzieli się tylko nieliczni spośród możnych. Zdecydowanie poparły go miasta. Buntownicy dokonali detronizacji, a następnie wybrali na księcia krakowskiego Konrada II Mazowieckiego. Leszkowi z najwyższym trudem, przy udziale posiłków węgierskich, udało się bunt stłumić. W 1287 r. spustoszył Małopolskę kolejny najazd tatarski, tym razem jednak nie udało się Tatarom zdobyć ani Krakowa, ani Sandomierza. Rok później (1288) Leszek zmarł. Książę ten był dobrym gospodarzem. Dbał o miasta. Za jego czasów mieszczanie największych miast małopolskich zaczęli odgrywać znaczącą rolę polityczną. Był też doskonałym wodzem. Nie potrafił jednak ułożyć swoich stosunków z możnymi małopolskimi. Dopiero wymiana elity po buncie z 1285 r. przyniosła uspokojenie.
Leszek Czarny podjął świadomie ideę zjednoczenia Królestwa Polskiego. Świadczy o tym wyobrażenie, jakie polecił wykonać na swej pieczęci. Przedstawia ono księcia klęczącego przed św. Stanisławem, patronem Królestwa Polskiego.
Drukuj stronę