Życie gospodarcze w Polsce w XIV w. i gęstość zaludnienia

W czasach Kazimierza Wielkiego (1333 -1370) duże postępy poczyniło osadnictwo. Kolonizowano znaczne obszary pustkowi, zakładano nowe wsie i miasteczka, a wiele dawnych targów i podgrodzi przeniesiono na prawo niemieckie. Ogółem dokonano wtedy lokacji 47 miasteczek w Małopolsce, 32 w Wielkopolsce, 11 na Kujawach i ziemi łęczycko-sieradzkiej, 15 na Mazowszu i 13 miast na Rusi. Liczby te wskazują na poważny wzrost ilości miast, głównie w Wielkopolsce i Małopolsce. Trzeba jednak pamiętać, że - poza Rusią - obejmują one tylko mniejsze osiedla, gdyż większe otrzymały prawa miejskie już w XIII w.
Rozmieszczenie ośrodków produkcji rzemieślniczej, górniczej i intensywniejszej kultury rolnej wskazuje, że życie gospodarcze dzielnic południowych - Małopolski i Śląska - było już wtedy bujniejsze niż w dzielnicach północnych. Na południu bowiem znajdowały się rozległe obszary doskonałych gleb podstawy rolnictwa, a także wszystkie ważniejsze okręgi górnicze i przemysłowe. Południe wyróżniało się również dużymi obszarami ziem gęściej zaludnionych. Strata Śląska była więc szczególnie bolesna.
W związku z rozwojem miast, rzemiosła i handlu ustaliła się sieć uczęszczanych dróg handlowych. Międzynarodowy szlak równoleżnikowy, biegł z Niemiec przez Łużyce - Wrocław - Kraków - Lwów do portów czarnomorskich, przecinała go w Krakowie droga łącząca Węgry z Gdańskiem, a we Wrocławiu droga łącząca Czechy z Gdańskiem i miastami pruskimi. Król dbał o dochody skarbu. Rewindykował niektóre dobra ziemskie, ustalił wysokość podatków (12 groszy od łanu chłopskiego w dobrach szlacheckich i 24 grosze w duchownych), zreorganizował zarząd kopalń i żup solnych, dążył do zmonopolizowania ceł. Ogólną sumę dochodów skarbu królewskiego ocenia się na 70 000 grzywien rocznie, co było pokaźną kwotą.

Gęstość zaludnienia

W połowie XIV w. na ziemiach Królestwa Polskiego mieszkało, według przybliżonych szacunków, około 1,1-1,2 miliona ludzi, na pozostałych zaś ziemiach dawnego państwa Piastów 0,9 miliona, na zdobytych ziemiach ruskich być może pół miliona ludzi. Średnia gęstość zaludnienia ziem etnicznie polskich wynosiła mniej więcej 8 osób na km2, wzrosła zatem o przeszło połowę w stosunku do zaludnienia Polski Mieszka I i Bolesława Chrobrego (około 5 osób na km2). Najgęściej zaludnione były obszary wyróżniające się lepszymi glebami i lepszym zagospodarowaniem.
Stolica Polski - Kraków - liczyła wtedy około 12-13 tyś. mieszkańców. Wrocław 17 tyś., ważniejsze stolice księstw po 4- 6 tyś. , inne ważniejsze miasta , jak Sandomierz, Nowy Sącz, Opole, Racibórz, po 2-3 tyś. Ale blisko % ogółu miast polskich tworzyły drobne miasteczka liczące mniej niż 800 mieszkańców. Umiastowienie zatem - poza Śląskiem - było jeszcze słabe, a mieszczaństwo stanowiło tylko kilkanaście procent (do 14%) ogółu mieszkańców Korony.
Drukuj stronę