Mieszko III Stary


Lata życia 1125-1202
Lata panowania 1173-1177 i ok. 1198-1202
(6kB)(4kB)(6kB)
(4kB)(9kB)(4kB)
(6kB)(4kB)(6kB)
Trzeci syn Bolesława Krzywoustego, Mieszko, otrzymał w 1138 r. zachodnią Wielkopolskę ze stolica w Poznaniu. Do śmierci starszego brata Bolesława był jego wiernym współpracownikiem. Brał czynny udział w walkach w 1146 r., gdy obalono Władysława, w 1147 r. poprowadził, w ramach saskiej krucjaty na Słowian połabskich, oddziały polskie. W 1172 r. przyczynił się do nawiązania porozumienia między Bolesławem Kędzierzawym a Fryderykiem Barbarossą. Potrafił też dbać o własne interesy, wchodząc poprzez małżeństwa swych dzieci w koligacje rodzinne z książętami ruskimi, czeskimi, saskimi, lotaryńskimi i pomorskimi. Mieszko został zwierzchnim księciem Polski w 1173 r. Natychmiast po objęciu władzy oddał synowi swego poprzednika, Leszkowi, Mazowsze i Kujawy, a młodszemu bratu Kazimierzowi - cała dzielnicę sandomierska. Książę ten wymagał, aby ważne decyzje książąt dzielnicowych były podejmowane tylko za jego zgoda. Troszczył się również o wzmocnienie władzy wewnętrznej w ziemiach, nad którymi bezpośrednio panował. Strzegł bezwzględnie regaliów; w trosce o zagospodarowanie swej domeny, a także o powinności należne państwu od ludności chłopskiej, zabraniał możnym ludzi wolnych czynić poddanymi. Chcąc zapełnić skarb książęcy, dokonywał częstej wymiany monety. Nowe denary zawierały mniej srebra od starych, różnica wpływała do skarbu.
Polityka ta nie mogła się podobać możnym. Zakaz wtrącania ludzi wolnych w poddaństwo uniemożliwiał zagospodarowywanie majątków możnowładczych. Psucie monety było polityką inflacyjną. Przyczyniała się ona do ożywienia rynków lokalnych, zubażała jednak tych, którzy posiadali dużo monet. Przeciwko Mieszkowi gotowi byli wystąpić książęta: Bolesław Wysoki na Śląsku i Odon, syn Mieszka, w Wielkopolsce. Decydujące jednak stało się niezadowolenie możnych, którzy zawiązali spisek. Po krótkich wahaniach zgodził się z nimi współdziałać młodszy brat Mieszka, Kazimierz. Jedynym sojusznikiem seniora pozostał Mieszko raciborski. Do buntu doszło w 1177 r. Rozpoczęli Małopolanie, osadzając w Krakowie Kazimierza. Nieco później udało się Odonowi opanować Wielkopolskę. Mieszko uciekł do Raciborza, stamtąd ruszył do Niemiec, gdzie bezskutecznie zabiegał o pomoc cesarską.
W 1181 r. zdołał, przy pomocy Pomorzan i współudziale swych wielkopolskich stronników, odzyskać Wielkopolskę. Mimo że nie zdobył dzielnicy senioralnej, uważał się nadal za polskiego księcia zwierzchniego. Udało mu się uzależnić swego syna Odona oraz, na kilka lat, bratanka Leszka mazowieckiego. Celem życia Mieszka był powrót do Krakowa. W 1191 r. omal mu się to powiodło. Kazimierz Sprawiedliwy zaangażował się w wojnę z Rusią i Węgrami, co nie znalazło uznania części Małopolan. Niezadowolenie wykorzystał Mieszko, jego stronnicy zajęli Kraków. Był to jednak tylko epizod. Kazimierz bez trudu odzyskał stolicę. W 1194 r. umarł Kazimierz Sprawiedliwy. Zanim Mieszko jednak zdążył zareagować, panowie małopolscy, na wiecu zwołanym przez biskupa Pełkę i wojewodę Mikołaja, wybrali na księcia siedmioletniego syna Kazimierza, Leszka. Mieszko nie mógł tego zaakceptować. Uważał, że jako senior ma prawo do władzy zwierzchniej. Gdy poznał decyzję krakowskiego wiecu, postanowił zająć Kraków za pomocą oręża. W 1195 r. doszło do wojny. Wielkopolanie stoczyli z Małopolanami krwawą, lecz nie rozstrzygniętą bitwę nad Mozgawą. W bitwie tej Mieszko został raniony przez prostego wojownika. Gdy ten chciał dobić powalonego wroga, Mieszko zrzucił hełm i zawołał, że jest księciem. Wówczas wojownik przeprosił go i wyprowadził w bezpieczne miejsce. W bitwie tej zginął syn Mieszka, Bolesław.
Gdy nie udało się zdobyć Krakowa siłą, rozpoczął Mieszko pertraktacje z wdową po Kazimierzu, Heleną. Obiecywał, że gdy pozwoli mu ona ponownie zasiąść na tronie w Krakowie, to wzmocni władzę i przekaże wzmocnioną Leszkowi. Wydaje się, że Helena dość już miała faktycznie rządzącego Małopolską wojewody Mikołaja i porozumiała się z Mieszkiem. Ten układ rodzinny, zaprzysiężony na wiecu, pozwom seniorowi dynastii wrócić na tron krakowski. Mimo trudności utrzymał się on na nim do śmierci w 1202 r. Spośród pięciu synów przeżył go tylko jeden, Władysław Laskonogi, oraz wnuk, Władysław Odonic.
Drukuj stronę