Powiększaniu się rodziny Piastów towarzyszyły dalsze podziały i wzrost rozdrobnienia feudalnego. Najsilniej zjawisko to wystąpiło na Śląsku, który rozpadł się aż na 10 księstw: cieszyńskie, raciborskie, bytomskie, opolskie, wrocławskie, legnickie, jaworskie, ścinawskie, głogowskie i żagańskie. Kujawy dzieliły się na 3 księstwa: inowrocławskie, brzeskie i dobrzyńskie. Ziemia łęczycka i sieradzka tworzyły całość i pod rządami Leszka Czarnego były połączone z Małopolską do r. 1288, a potem z ziemią sandomierską pod władzą Władysława Łokietka. Ogółem mieliśmy w Polsce w końcu XIII w. 16 księstw piastowskich.

Nowe podziały feudalne i walki wewnętrzne w wysokim stopniu osłabiły siły narodu. Tymczasem właśnie w drugiej połowie XIII w. narastało duże zagrożenie zewnętrzne. Krzyżacy ukończyli podbój Prus, a po stłumieniu ostatniego powstania Prusów z r. 1283 stworzyli na prawym brzegu dolnej Wisły silne państwo. Brandenburgia zagarnęła ziemie, które nazwała Nową Marchią, wcisnęła się w ten sposób między Wielkopolskę i Pomorze Szczecińskie. Już w r. 1257 założyła tu silną placówkę - miasto Gorzów (Landsberg) i stąd atakowała granice Wielkopolski (Santok), zagrażała nawet Gdańskowi (r. 1272). Jednocześnie dzielnice wschodnie pustoszyli Tatarzy (r. 1287/8) i Litwini. Zwłaszcza dotkliwe były powtarzające się najazdy tych ostatnich. Złupili oni nawet Płock i Łęczycę, docierali pod Kalisz i do ziemi krakowskiej .

W walkach z obcymi najazdami wzrastało poczucie świadomości narodowej i patriotyzmu, a idea zjednoczenia Polski zdobywała coraz szersze poparcie różnych warstw społeczeństwa. Stąd nowe próby jej realizacji podejmowane w latach 1288-1290 przez Henryka IV księcia wrocławskiego i Przemyśla II wielkopolskiego. Ten ostatni po zjednoczeniu Wielkopolski z Pomorzem w r. 1294 koronował się w Gnieźnie w r. 1295. Nagła śmierć obu władców i wystąpienie Czech pokrzyżowały dalsze plany Polaków.